U kijkt naar de website van NRC Handelsblad gedurende de periode 1995-2001. Bezoek ook de de huidige site.

NIEUWS  TEGENSPRAAK  SUPPLEMENT  DOSSIERS  ARCHIEF  ADVERTENTIES   SERVICE


Computerbeveiliging

Nieuws

Lekken

Privacy

Hackers

Pentagon

Tips

Boeken

Films

Links

 

Hackers

Duits hackerscongres trekt 2.000 bezoekers

Computerkrakers tussen creativiteit en criminaliteit

In Berlijn confereerden eind december duizenden hackers om elkaar de nieuwste beveiligingslekken te demonstreren en te discussiëren over de mysterieuze dood van een collega. De scheidslijn tussen creatieve technologie en criminele toepa ssingen was soms flinterdun.

Marie-José Klaver <[email protected]>

BERLIJN, 31 DEC. 1998. Binnen twee uur lukte het een hacker en twee wetenschappers van de universiteit van Berkeley in Californië om de beveiliging van GSM-telefoons te kraken. Nadat hij achter de beveiligingsmethode was gekomen die wereldwijd in 100 mil joen mobiele telefoons wordt gebruikt, was het kraken een fluitje van een cent, vertelt de bekende hacker Lucky Green op het Chaos Communication Congress '98 in Berlijn. In vloeiend Duits legt de nonchalant geklede 36-jarige Amerikaanse beveiligingsdeskun dige alle technische details van de GSM-hack uit, die in april de voorpagina van de Wall Street Journal haalde. Een paar honderd computerkrakers en andere geïnteresseerden, waaronder werknemers van telecommaatschappijen en inlichtingendiensten, lui steren geboeid naar de man die verantwoordelijk is voor wat alom geldt als de grootste hack van 1998. Eigenlijk zouden alle aanbieders van mobiele telefonie hun klanten een nieuwe kaart voor hun telefoon moeten geven, vindt Lucky Green. De huidige kaarten kunnen namelijk eenvoudig gekopieerd worden, waardoor criminelen nietsvermoedende bellers behoorlijk op kosten kunnen jagen.

Voor de 15e keer vond tussen kerst en nieuwjaar het jaarlijkse hackcongres van de Chaos Computer Club (CCC) plaats. Dit jaar in een groot congrescentrum in Berlijn omdat het pand in Hamburg waar het hackfestijn normaal plaatsvindt vorig jaar al te klein w as voor alle belangstellenden. Ondanks de mimimale publiciteit (een website en een nieuwsgroep) vonden tweeduizend hackers en andere computerfreaks hun weg naar het Haus am Köl lnischem Park, de voormalige partijschool van de SED. Uit alle windstreken kwamen de computerliefhebbers bij elkaar om onder het motto "All rights reversed" drie dagen lang te discussiëren over computerbeveiliging en te spelen met techniek. In tientallen workshops en discussies werden technische beveiligingsrisico's en politiek-sociale thema's als censuur, privacy en het recht op versleuteling behandeld.

Terwijl buiten een rij staat van een paar honderd man - vrouwen zie je nauwelijk op het hackevenement - zitten in het hackcenter al een paar honderd congresdeelnemers te computeren. Binnen enkele uren hebben de enthousiaste techneuten op de twee verdiepin gen van het hackcenter een netwerk aangelegd waar een professioneel automatiseringsbedrijf een paar weken over zou doen en minstens een ton voor zou rekenen. De tafels staan vol opengeschroefde computers. Op de grond liggen dikke bossen kabels waarmee all e computers met elkaar en het Internet zijn verbonden. Tussen de dradenwirwar op de grond liggen luchtbedden en slaapzakken. Veel geslapen wordt er niet. Het hacken gaat dag en nacht door. Speciaal uit Amerika geïmporteerde Jolt cola, met een dubbele dosi s cafeïne, houdt de computerkrakers op de been.

Lucky Green is voor het eerst op het Chaos-congres. De chipkaartenspecialist uit San Francisco heeft het erg naar zijn zin in Berlijn. Het congres is voor hem een gelegenheid vakgenoten uit Nederland en Duitsland die hij via Internet en eerdere hackersfee sten kent te ontmoeten. Volgens Lucky Green doen GSM aanbieders er goed aan om af te stappen van het principe security by obscurity. ,,GSM-telefoons leken 10 jaar lang veilig omdat de methode een goed bewaard bedrijfsgeheim was.'' Een Nederlandse h acker die liever anoniem wil blijven, vertelt hoe op de eerste avond spontaan een bijeenkomst ontstond van ongeveer 20 GSM deskundigen uit de hele wereld om samen andere beveiligingsproblemen in mobiele telefonie te kraken.

Er wordt niet alleen gehackt en gediscussieerd. Er wordt ook gespeeld en plezier gemaakt. Met software, computers en andere apparaten - dat spreekt voor zich hier. De lijfspreuk van de CCC is niet voor niets Spaß am Gerät. Een handy (Duits v oor mobiele telefoon) en een laptop behoort tot de minimumuitrusting van de meeste bezoekers. ,,Kijk eens,'' zegt Barry, een opticien uit Amsterdam, ,,dit is het ultieme hackerspeelgoed. Iedereen heeft hier zo'n ding.'' Hij laat een kleine portofoon zien. Enthousiast legt Barry uit hoe de apparaatjes werken. Binnen een straal van 100 meter kun je met elkaar communiceren. De mini-portofoons kosten 99 Mark en zijn overal te koop. Natuurlijk zijn ze ook te hacken. ,,In de meeste modellen hoef je maar één dra adje door te snijden om een veel groter bereik te krijgen.''

In een zaal achter het hackcenter organiseren de Sportsfreunde der Sperrtechnik wedstrijden sloten openen. Ook dat is hacken. Met fijne gereedschappen en zelfgebouwde apparaten proberen de lockpickers binnen enkele minuten zoveel mogelijk hang- en cilindersloten open te krijgen. Het vervalsen van vingerafdrukken om een hypermodern biometrisch apparaat voor de gek te houden dat bedoeld is om verdachten te identificeren lukt na urenlang proberen. De firma die het apparaat beschikbaar heeft gesteld om te kijken of het hackerproof is voordat het aan de politie wordt verkocht, zal zich verbazen over het analoge karakter van deze hack: het apparaat werd niet met ingewikkelde programma's gekraakt, maar met een stempelkussen en wat was. De machine blijkt n iet in staat het verschil tussen vingerafdrukken van mensen en imitaties op papier te herkennen.

Behalve de cultcola Jolt hoort ook het spel Spot the fed tot de folklore van de hackerscultuur. Hackersbijeenkomsten trekken altijd veel incognito medewerkers van geheime diensten, die nieuwsgierig zijn naar illegale activiteiten en de laatste tech nische nieuwtjes. Het valt niet mee om de overheidsdienaren van de computerliefhebbers te onderscheiden. De in 1981 opgerichte Chaos Computer Club heeft veel leden van middelbare leeftijd en ouder - serieuze heren met grijs haar - die in groten getale aan wezig zijn. Sommige van hen bezoeken het congres voor de 10e of 14e keer. Jonge hackers zie je nauwelijks op het CCC-congres. De oude garde moet weinig hebben van jongeren, zo blijkt uit het regelmatige gebruik van het woord script kiddies, een negatieve benaming voor jonge hackers die op Internet gevonden exploits uitproberen. Dat de legendarische VAX Busters, een groepje CCC-leden (onder wie Andy Müller-Maguhn, Hans 'Pengo' Hübner en Karl Koch) dat in de jaren tachtig de toenmalige datanetten onveilig m aakte, ook niet veel anders deden dan voor de hand liggende inlognamen en wachtwoorden (de combinatie system en manager werkte meestal wel) gebruiken om in te breken op universiteits- en overheidssystemen lijkt vergeten.

Alle informatie moet vrij zijn, luidt het bekendste adagium uit de hackerbeweging. Streven naar informatievrijheid en een creatief-kristische omgang met technologie hoort bij de hackersethiek, die in de jaren vijftig en zestig aan het Massachusetts Instit ute of Technology (MIT), waar de eerste computerpioniers de basis van het huidige Internet legden, ontstond. De ideale hacker wendt zijn vaardigheden aan om beveiligingslekken openbaar te maken of om onderdrukte groeperingen te helpen, zoals mensenrechten activisten in China. De hacker bestaat echter niet. Hackers heb je in soorten en maten. Vaak zijn het tieners die uit nieuwsgierigheid in computersystemen inbreken en er genoegen in scheppen systeembeheerders te slim af te zijn. Soms gaat het om va ndalen die veel schade aanrichten door computernetwerken plat te gooien of om criminelen die vertrouwelijke informatie stelen of misbruik maken van beveiligingslekken.

Christian Kahlo (18) en Markus Kuhn (27) lijken twee uitersten te vertegenwoordigen. Kahlo, geblondeerd haar, modieus cyberpunk-sikje en fluoriserende kleding, is als oprichter van de German Smartcard Hacking Organisation bezig met het kraken en ko piëren van pinpasjes en telefoonkaarten. Kuhn, die met zijn geruite overhemd, tweed pullover en grote bril het uiterlijk van een klassieke nerd heeft, werkt als wetenschappelijk onderzoeker aan de universiteit van Cambridge. Zijn onderzoek b estaat uit het ontwerpen van veilige chips voor elektronisch bankieren die bestand zijn tegen aanvallen van whiz kids als Christian Kahlo.

In de praktijk wijken Kahlo's en Kuhns werkzaamheden minder van elkaar af dan je op het eerste gezicht zou denken, zo blijkt uit de workshop Chipcard hacking die ze samen geven. Allebei slopen ze met veel plezier chipkaarten om ze vervolgens na te maken. Snel geld verdienen met zelfgebouwde telefoonkaarten is er niet bij, maakt Kahlo duidelijk. Het duurt weken, zoniet maanden voor je een kaart hebt doorgrond. ,,Je hebt vakkennis nodig,'' zegt Kahlo. ,,Je moet eerst precies weten om welke kaart het gaat, wie de fabrikant is.'' En zelfs met deze kennis, sneuvelt er nog wel eens een kaart tijdens zijn hack-experimenten.

Kuhn is in staat om veel sneller te werken in zijn laboratorium in Cambridge. Enigszins verlegen laat hij dia's van zijn apparatuur zien. ,,Zo'n opstelling kost 200.000 Mark,'' vertelt de onderzoeker, die met een Fulbright scholarship in de Verenigde Stat en is afgestudeerd en nu met een Marie Curie-beurs in Cambridge zijn proefschrift over computerbeveiliging schrijft. ,,Zo kan ik het ook,'' fluistert een amateur-hacker in het publiek.

Andy Müller-Maguhn, al jarenlang perswoordvoerder van de Chaos Computer Club, doet drie dagen lang zijn uiterste best om de aanwezige journalisten het beeld van de aardige computerkraker op te dringen die alleen maar een beetje aan het spelen is en wiens hobby uiteindelijk iedereen ten goede komt omdat hij beveiligingslekken aan het licht brengt. Dat doet hij met zoveel fanatisme en minachting voor de persvrijheid en vrije nieuwsgaring dat zelfs onbevooroordeelde en 'hackerfreundliche' journalisten aan het twijfelen slaan.

,,Ik probeer de waarheid in een bepaalde richting te duwen,'' zegt Müller-Maguhn, midden dertig, beginnend buikje en licht kalende schedel, over zijn PR-werkzaamheden voor de Chaos Computer Club. Maar zijn dogmatische praatjes, scheldtirades tegen de medi a en overzichtelijke overhead sheets waarop kreten staan als 'no hacks for money' kunnen niet verhinderen dat de aanwezige pers - opvallend uitgedost met verplichte rode badges - een genuanceerd beeld krijgt van de Duitse Hackerszene, die ni et alleen uit lieverdjes bestaat.

23. Die Geschichte des Hackers Karl Koch heet de speelfilm van de Duitse regisseur Hans-Christian Schmid die deel uitmaakt van het avondprogramma van het hackcongres. Het beeld van Koch dat in Schmids film en het gelijknamige boek dat naar aanleiding van de film is verschenen, klopt niet, waarschuwt Müller-Maguhn de ongeveer 700 congresdeelnemers in de aula van het Haus am Köllnischem Park. Hij had liever gezien dat de film niet werd vertoond. Volgens Müll er-Maguhn is de pers mede-verantwoordelijk voor de dood van de CCC-hacker Karl Koch die 23 mei 1989 op 23-jarige leeftijd onder mysterieuze omstandigheden om het leven kwam. De media-belangstelling voor Kochs computerspionage aan het einde van de koude oo rlog was groot. Dat de drugsverslaafde hacker, die eerst in Pentagon- en NASA-computers spioneerde voor de KGB en toen hij werd gepakt voor de Duitse inlichtingendienst Verfassungsschutz, steeds zelf journalisten heeft opgezocht om verhalen over zijn succ esvolle inbraken in militaire computers te verkopen laat Müller-Maguhn voor het gemak buiten beschouwing.

Als de hackers op het congres op de tweede dag zelf Müller-Maguhns eendimensionale beeld van de hacker als onschuldige virtuele verkenner aantasten door bij een Internetaanbieder in Bremerhaven in te breken en de gegevens van 40 klanten te wissen, wordt h ij boos. Een tien man sterk politieteam doet een inval in het hackcenter op zoek naar de dader. ,,Van nu af aan leggen we alles wat in het hackcenter gebeurt op band vast en als de politie nog een keer komt, geven we die band mee,'' briest Müller-Maguhn. Er zitten zo'n 600 congresdeelnemers in de zaal. Niemand protesteert. Noch tegen de inbreuk op de privacy, noch tegen de bereidwilliheid van de perswoordvoerder met de politie samen te werken.

,,Jeder, der sich durch die Gegend hackt, muß wissen, daß er nicht auf einem Spielplatz ist, sondern in der rauhen Wirklichkeit." Met deze woorden waarschuwt de oprichter en Alterspräsident van de CCC Wau Holland-Moritz (47) dat hacken geen kinders pel is. CCC-lid en veelbelovende informaticus Boris Floricic (26) werd in oktober van dit jaar slachtoffer van de rauwe werkelijkheid. Net als Karl Koch negen jaar geleden verdween Boris Floricic, in de hackerswereld beter bekend onder zijn pseudoniem Tro n, en werd hij een paar dagen later dood gevonden. Hoe hij om het leven is gekomen is voor zijn vrienden van de Chaos Computer Club en de Berlijnse politie een raadsel. De politie gaat vooralsnog uit van zelfmoord, omdat het slachtoffer hangend aan een bo om in een Berlijns park werd gevonden. Moord wordt echter niet uitgesloten, bevestigt rechercheur Klaus Ruckschnat van de Berlijnse Mordkommission die het onderzoek naar Trons dood leidt.

Tron genoot alom aanzien als een briljante hacker die in staat was ondermeer credit cards, telefoonkaarten en chipkaarten voor betaaltelevisie te kraken. Hij was de eerste die vier jaar geleden het relatief veilige Duitse telefoonkaartensysteem heeft geha ckt. Inmiddels zitten er mensen in de gevangenis wegens het vervalsen van telefoonkaarten. Mei vorig jaar werd er in Duitsland een bende Nederlande telefoonkaartenpiraten opgepakt die voor miljoenen guldens aan vervalste kaarten op de markt hadden gebrach t. Ook Boris Floricic is wel eens betrapt door de politie op het uitproberen van een telefoonkaartsimulator. ,,In seinem Forschungsdrang überschritt er damals auch die Grenzen der Legalität und wurde zu einer Bewährungsstrafe verurteilt,'' aldus Müller-Ma guhn. Volgens zijn ouders en de CCC was Tron de de laatste tijd benaderd door criminele organisaties. Met name in Oost-Europa bloeit de handel in vervalste telefoonkaarten en kaarten voor pay tv-systemen. Een gekraakte en reproduceerbare chipkaart voor be taaltelevisie is een half miljoen Mark waard. Vanwege zijn kennis van versleutelingstechnieken, zijn afstudeerscriptie over de versleuteling van ISDN was van hoge kwaliteit, waren ook geheime diensten in Boris Floricic geïnteresseerd.

In een interview op de Nederlandse hackmanifestatie Hacking in Progress vorig jaar, waar hij een workshop over chipkaartbeveiliging gaf, vertelt Tron op opgewonden toon ongeveer dertig minuten lang over Nederlands e opsporingsambtenaren die hem bespioneren (,,eine Riesensauerei'') en de schade van miljoenen Mark die de Duitse Telekom heeft ondervonden naar aanleiding van zijn telefoonkaarten-kraak. Hij is zich ervan bewust dat hij in een schemergebied tussen creati eve omgang met technologie en illegale praktijken verkeert en zegt een paar keer dat zijn activiteiten gevaarlijk kunnen zijn.

Of Tron nu zelfmoord heeft gepleegd of vermoord is, wordt tijdens de discussie op CCC98 niet duidelijk. De extra informatie die de geëmotioneerde Andy Müller-Maguhn, een goede vriend van Tron, presenteert, schept niet veel helderheid. Duidelijk wordt wel hoezeer de staat en de hackers met elkaar botsen - niet alleen op het congres, maar ook al tijdens het onderzoek naar Trons verdwijnen en latere dood. Het lukt Trons ouders en vrienden aanvankelijk niet om de Berlijnse politie duidelijk te maken dat Tron niet zomaar een nacht aan het doorzakken is, maar echt is verdwenen. Als ze over Trons hobby, chipkaarten hacken, vertellen en welke partijen in hem geïnteresseerd zijn om duidelijk te maken dat hij waarschijnlijk in gevaar is, wordt geen zoekactie ingeze t, maar begint de afdeling computercriminaliteit een onderzoek naar mogelijke illegale activiteiten van Tron. In plaats van zijn mobiele telefoon uit te peilen (die na zijn verdwijning nog aan staat), neemt de politie Trons computerapparatuur in beslag. P olitieman Klaus Ruckschnat en een lid van het Berlijnse team computercriminaliteit wijzen alle beschuldigingen van Müller-Maguhn en de advocaat van de familie van de hand dat het onderzoek naar Trons dood op ondeskundige wijze is uitgevoerd.

Tijdens het afspelen van het interview zitten de ouders van Tron en de advocaat van de familie op de eerste rijen van de aula te huilen. Bij de begrafenis hebben zijn computervrienden een telefoonkaart in Trons kist gelegd.

Chaos Computer Club: www.ccc.de

GSM cloning: www.isaac.cs.berkeley.edu/isaac/gsm-faq.html en www.ccc.de/D2Pirat

Telefoonkaartenpiraten: www.wired.com/news/news/technology/story/12459.html

NRC Webpagina's
31 december 1998

Bovenkant pagina

NRC Webpagina's © NRC HANDELSBLAD ([email protected]) december 1998