NIEUWSSELECTIE  
  KORT NIEUWS  
  RADIO & TELEVISIE  
  MEDIA  

DE KANS IS GROOT dat in Nederland ooit een menselijke kloon zal rondlopen. De kans dat de kloon in Nederland is gemaakt is echter een stuk kleiner. En een wettelijk verbod op reproductief klonen zal de kans verder verkleinen. Maar daarmee is de discussie over klonen niet voorbij.

Ergens op de wereld zal binnen enkele jaren iemand mensen klonen. En als dat een druk kloontoerisme van Nederlanders tot gevolg heeft komt vanzelf de vraag weer op waarom klonen in Nederland niet mag. In theorie is het maken van een gekloonde mens geen probleem. Schaap Dolly is het voorbeeld. Onderzoekers brachten een cel van een te klonen dier in een leeggemaakte eicel. Daaruit ontstond in het lab een embryo. Dat werd geïmplanteerd in een draagmoeder. Wat bij Dolly lukte is inmiddels gelukt bij muizen, koeien en apen. En het proces is sinds Dolly al een stuk efficiënter gemaakt. De vraag is alleen of een menselijke kloon de fijnmotoriek en het denkvermogen zal bezitten die we van mensen verwachten. Dat is alleen aan te tonen door mensen te klonen. Veel gynaecologen en ontwikkelingsbiologen, en hun wetenschappelijke organisaties (in Nederland bijvoorbeeld de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) zijn op dit moment tegen reproductief klonen omdat de techniek nog met teveel onzekerheden is omgeven. Die onzekerheid zal blijven bestaan tot de eerste menselijke klonen rondlopen en onderzocht kunnen worden. Het betekent dat de eerste menselijke klonen levenslang proefpersoon zijn. Niet alleen de onderzoekers zullen de eerste klonen met bijzondere aandacht bekijken. Ook familie, vrienden en kennissen, kortom de sociale omgeving, let scherp op of de kloon in hun midden wel normaal is en - wat nog belangrijker is - of hij zich al als zijn ouder gedraagt. De bijzondere positie van klonen leidt zo tot meer psychologische en sociologische problemen dan bij gewoon geboren kinderen.

WAARSCHIJNLIJK IS HET helemaal niet leuk om een kloon te zijn. Dat lijkt, met het feit dat de eerste kloons proefpersonen zijn, de belangrijkste reden om kloonproductie te verbieden. De belangen van de kloon om niet gemaakt te worden moeten prevaleren boven het eventueel lijden van de bestellers van de kloon. Het toepassingsgebied voor het reproductief klonen is overigens beperkt. Een gestorven kind van ouders die slechts na veel moeite een baby konden krijgen, kan gekloond; een lesbisch paar kan met een velkern van de ene partner en een lege eicel van de ander een eigen kind krijgen en oude, inmiddels onvruchtbare mensen kunnen alsnog een kind krijgen, of zich verjongen in hun kloon. Het lot van de kloon is een weinig gehoord argument tegen reproductief klonen. Gebruikelijk is te wijzen op de menselijke waardigheid en de uniciteit van de mens. Maar de menselijke waardigheid is een te vaag begrip om een wettelijk verbod op te baseren. En een mens uniek verklaren op grond van zijn genenpakket is veel te veel eer voor de genen. Onderzoek bij eeneiige tweelingen (natuurlijke klonen) laat veel overeenkomsten zien, maar ook erg veel verschillen. De discussie over reproductief klonen kan in Nederland kort zijn. Het Europees Parlement, de Raad van Europa en de Unesco hebben verklaringen en richtlijnen aangenomen die het Nederlandse parlement dwingen om het reproductief klonen wettelijk te verbieden. Maar klonen heeft meer toepassingen dan reproductief klonen. Daarom maakte de Nederlandse regering dit voorjaar een voorbehoud bij de ondertekeningen van de Unesco-verklaring. Daarin wordt het klonen van alle 'menselijke wezens' verboden. De regering beperkte dit begrip tot 'een menselijk wezen dat geboren is', om het maken van gekloonde embryo's onder voorwaarden te kunnen toestaan. In sommige landen is een bevruchte eicel wettelijk al een 'menselijk wezen'. Twee Britse adviescommissies publiceerden op 8 december een advies aan de Britse regering om reproductief klonen te verbieden, maar therapeutisch klonen toe te staan. Therapeutisch klonen houdt in dat door middel van kerntransplantatie een celkern van een baby of volwassene in een lege eicel wordt gebracht. Die eicel groeit uit tot een embryo die na vijf dagen het blastocyststadium bereikt. Daaruit zijn stamcellen te isoleren. Stamcellen zijn de voorlopers van alle weefsel- en orgaancellen. Ze zijn daardoor de basis voor huidtransplantaten, hersencellen die Parkinsonpatiënten kunnen genezen en, in de verre toekomst, ruilorganen. De producten zijn uitsluitend bestemd voor de 'ouder' van het kloonembryo, dat na uitname van de stamcellen is vernietigd.

OF DE VISIOENEN VAN de onderzoekers en de hun steunende industrieën ooit uitkomen is afwachten. Om ook de Nederlandse onderzoekers hun bijdrage te kunnen laten leveren kan de toestemming voor therapeutisch klonen niet snel genoeg worden gegeven. In Nederland is echter sinds de zomer een maatschappelijke discussie gaande die nog een half jaar zal duren. Veel tongen zijn er nog niet in beroering gebracht en het is de vraag of dat de komende maanden nog zal lukken. Met zo'n stil, langdurig en buitenparlementair debat houden politiek en maatschappij de snelle ontwikkelingen in het onderzoek niet bij. De aanpak in Groot-Brittannië mag als voorbeeld dienen. Daar bestaan permanente adviescommissies voor vruchtbaarheidstechnieken en nieuwe genetica. Die consulteren belanghebbenden en schrijven een rapport met scherpe definities en duidelijke aanbevelingen. Met een ferm parlementair debat tot besluit ontstaat dan duidelijkheid die een paar jaar stand houdt.

Het Britse advies Cloning Issues in Reproduction, Science and Medicine staat op de website van de Human Genetics Advisory Commission: www.dti.gov.uk/hgac.

( a d v e r t e n t i e )