Milieu

Het natuurlijk milieu - kortweg: de natuur - kan worden gezien als een omhulsel van het economisch systeem. Die natuur heeft twee belangrijke functies: ten eerste is zij de bron van grondstoffen en ten tweede is zij de opvang van allerlei afgewerkt materiaal dat overblijft bij productie en bij consumptie. Het economisch systeem bestaat uit een sector waar geproduceerd wordt en een waar geconsumeerd wordt.

In de figuur bevat stroom 1 de grondstoffen en energie die aan de natuur worden onttrokken bij de productie. Het gaat daarbij om lucht, water, kolen, olie, gas, mineralen, land- en bosbouwproducten. Stroom 2 stelt de producten voor die naar de consumptiehuishoudingen gaan. Stroom 3 laat zien hoe het afval van de productie terugstroomt in het natuurlijk milieu. Daarbij gaat het om chemicaliën, as, gassen en warmte. Binnen de productie is een onderdeel 'afvalverwerking' getekend: een deel van het afval kan na bewerking weer worden gebruikt als grondstof. Ook de sector afvalverwerking loost resten in de natuur (stroom 4). Stroom 5 laat zien wat de sector consumptie in het milieu terugbrengt: huishoudelijk afval en verder alles wat via het riool wegloopt. Voor een deel wordt dit verwerkt en hergebruikt. Maar consumenten laten ook heel wat zo weglopen in de natuur: niet alleen gassen uit auto's, ook bij verwarming komen gassen vrij; en we ademen met z'n allen heel wat uit. En via spuitbussen lozen we drijfgassen.

Op zichzelf kan de natuur heel wat hebben. Het ecologisch systeem kan veel verwerken: het breekt schadelijke stoffen af en maakt er verse grondstoffen voor nieuw leven van. Maar er zijn grenzen. Sommige stoffen kunnen niet worden afgebroken. En bij andere kan de verwerkingscapaciteit van de natuur overbelast raken. Als we met al te veel mensen produceren en consumeren in een begrensd gebied, kan het gebeuren dat de natuur er niet meer tegenop kan. Het leefmilieu raakt dan beschadigd. Voorbij een bepaalde grens komt zelfs het leven zelf in gevaar. Die grens is voor bepaalde soorten planten en dieren op bepaalde plaatsen al overschreden. Voor andere soorten is hij heel dichtbij. De milieuverontreiniging brengt inmiddels het draagvermogen van de natuur direct in gevaar.

De natuur kan worden opgevat als een baarmoeder die het leven en het economisch systeem omhult en beschermt. Men kan zich voorstellen wat er daarbinnen gebeurt als dat beschermend omhulsel zo wordt vergiftigd dat het z'n werk niet meer kan doen. De noodzaak van optreden tegen vervuilende producenten en consumenten valt dan des te beter te begrijpen.