NIEUWSSELECTIE  
  KORTE BERICHTEN  
  RADIO & TELEVISIE  
  MEDIA  

HET DYNAMISCHE DUO op het ministerie van Financiën heeft het toch voor elkaar gekregen. Enkele maanden later dan de bedoeling was maar nog voor het kerstreces, ligt het magnum opus van minister Zalm en staatssecretaris Vermeend (beiden Financiën) op tafel. De titel van het werkstuk, Belastingen in de 21e eeuw, Een verkenning, geeft tegelijkertijd de tomeloze ambitie als de pragmatische nuchterheid van de bewindslieden op Financiën aan.

Het is een revolutionair plan, zoals Vermeend en Zalm met de nodige zelfspot niet nalaten om vast te stellen. Revolutionair omdat het de grondgedachte van het Nederlandse belastingstelsel zoals dat in deze eeuw steeds verder is uitgewerkt, overhoop haalt. Niet langer geldt het 'draagkrachtbeginsel', waarbij alle bronnen van inkomen bij elkaar worden opgeteld en over de som belasting wordt geheven, maar het 'inningsbeginsel'. Verschillende vormen van inkomen - uit arbeid of uit kapitaal - worden daarin apart belast. Dit vormt de erkenning op belastinggebied dat Nederland geen afgegrendelde economie is van brave burgers die allemaal naar de omvang van hun inkomen een steentje bijdragen aan het vullen van de staatskas, maar een land van grote economische en financiële mobiliteit.

TWEE ELEMENTEN trekken de aandacht in het belastingplan. Het eerste is de zogenoemde verbreding van de grondslag: meer mensen moeten loon- en inkomstenbelastingen gaan betalen en grote aftrekposten verdwijnen in ruil voor verlaging van de tarieven. Dat is een verstandig streven. De Nederlandse tarieven zijn vergelijkenderwijs hoog en treden vanaf een relatief laag inkomen in werking. Dat komt omdat in de belastingschijven ook een groot deel van de sociale premies is verwerkt. Het is een bekend verhaal: arbeid wordt zwaar belast en dat is ongunstig voor de werkgelegenheid. Dit inzicht, dat al jaren wordt erkend, krijgt nu eindelijk de vertaling in een plan voor lagere belasting op arbeid.

Het tweede element is de herziening van de fiscale behandeling van inkomsten uit vermogen. De vermogensinkomsten hoeven niet meer bij het arbeidsinkomen te worden opgeteld en de vermogensbelasting verdwijnt. Daar staat tegenover dat het kabinet een einde wil maken aan alle vormen van beleggingsproducten die als hoofd- of bijbedoeling hebben om de belastingdruk te beperken. Ook hierbij is dus sprake van een verbreding van de grondslag door producten die worden aangeprezen als 'fiscaal vriendelijk beleggen' tot een zaak van het verleden te verklaren. Beleggingsadviseurs en verzekeraars zullen hun creativiteit op nieuwe gebieden moeten gaan richten.

HET POLITIEKE element is op zijn minst even interessant als de voorgestelde fiscale hervorming. Als de PvdA en de VVD, gechargeerd, de vertegenwoordigers van arbeid en kapitaal zijn, dan is het belastingplan van Vermeend en Zalm de synthese van de politieke wensen en belangen van beider partijen. Met de steun van D66 is het ook een fundament voor de voortzetting van de 'paarse coalitie'. Daar komt bij dat voor uitvoering van iedere belastinghervorming een fors bedrag aan 'smeergeld' nodig is om hier en daar knelpunten weg te nemen of inkomenspolitieke gevolgen te verzachten. Hoewel de bedragen die PvdA, D66 en VVD in hun ontwerpverkiezingsprogramma's hebben opgenomen voor lastenverlichting in de komende kabinetsperiode uiteenlopen, hebben ze hiervoor in beginsel ruimte gemaakt. Het CDA , dat geen cent voor lastenverlichting heeft ingeboekt, plaatst zichzelf hierdoor van meet af aan buiten de discussie over de invoering van een nieuw belastingstelsel. Dat kan de christen-democraten als eventuele coalitiepartner in de komende kabinetsformatie lelijk opbreken.

HET DOEL VAN de fiscale verkenning is om het Nederlandse belastingstelsel aan te passen aan de veranderde economische en politieke omstandigheden. Begin volgende eeuw maakt Nederland deel uit van de monetaire unie, waardoor de nationale beleidsvrijheden verminderen. De hoge lastendruk op arbeid wordt alom als een van de belangrijke structurele oorzaken van de Europese werkgelegenheid beschouwd, terwijl de mobiliteit van kapitaal alleen maar groter wordt. Rekening houdend met deze omgevingsfactoren zijn de voorgestelde veranderingen vernuftig. Er kan gediscussieerd worden over details en over de hoogte van tarieven, maar de hoofdlijn deugt. Waarmee het dynamische duo op Financiën vermoedelijk het belangrijkste financieel-economische beleidsstuk van dit kabinet voor de komende formatie heeft gepresenteerd